صابون چیست و چطور پوست را تمیز می‌کند؟

اگر دست چرب‌تان را فقط زیر آب بگیرید، چربی به‌خوبی پاک نمی‌شود، چون آب و روغن با هم مخلوط نمی‌شوند. اما با صابون، همان چربی شسته می‌شود. پس صابون چیست و چه کاری می‌کند که آب به‌تنهایی از پسش برنمی‌آید؟ در این مقاله ساده توضیح می‌دهیم صابون از چه ساخته می‌شود، چطور تمیز می‌کند، چرا بعضی صابون‌ها پوست را خشک می‌کنند و صابون گلیسیرینه چه تفاوتی دارد.

صابون چیست؟ (جواب کوتاه)

صابون، از نظر شیمیایی، نمک یک اسید چرب است. مولکول آن دو سر دارد: یک سر به آب می‌چسبد و سر دیگر به چربی. به همین دلیل چربی و آلودگی را از پوست جدا می‌کند و آب آن را می‌شوید.

صابون چیست و از چه ساخته می‌شود؟

صابون از واکنش چربی یا روغن (گیاهی یا حیوانی) با یک ماده‌ی قلیایی مثل سدیم هیدروکسید (سود) یا پتاسیم هیدروکسید (پتاس) ساخته می‌شود. اسم این واکنش صابونی شدن است. محصول اصلی آن صابون و فرآورده‌ی جانبی‌اش گلیسیرین است.

نوع ماده‌ی قلیایی حالت صابون را تعیین می‌کند: با سود، صابون جامد و با پتاس، صابون نرم یا مایع.

روش‌های ساخت هم متفاوت‌اند: فرایند سرد، فرایند داغ (جوشاندن)، ذوب و قالب‌گیری و فشرده‌سازی مجدد (ریبچینگ). عطر، رنگ، اسانس و چربی اضافه (سوپرفتینگ) هم برای بهبود بو، ظاهر و ویژگی‌های مرطوب‌کنندگی به صابون اضافه می‌شوند.

صابون چطور تمیز می‌کند؟

مولکول صابون را مثل یک سنجاق تصور کنید. یک سرش آب‌دوست است و سر دیگرش، که یک زنجیره‌ی هیدروکربنی است، چربی‌دوست (آب‌گریز). وقتی روی پوست چرب صابون و آب می‌مالید:

1. صابون کشش سطحی آب را کم می‌کند و آب بهتر روی پوست پخش می‌شود.
2. سر چربی‌دوست به چربی و آلودگی می‌چسبد.
3. مولکول‌ها دور ذره‌ی چربی جمع می‌شوند و ساختار کروی ریزی به نام میسل می‌سازند که چربی را در مرکز خود نگه می‌دارد.
4. سر آب‌دوست بیرون می‌ماند و آب میسل‌ها را با خود می‌برد.

مالش هم به جدا شدن آلودگی از سطح پوست کمک می‌کند.

چرا بعضی صابون‌ها پوست را خشک می‌کنند؟

پوست سالم کمی اسیدی است، اما صابون‌ها معمولاً قلیایی‌اند. صابون‌های قلیایی می‌توانند چربی‌های طبیعی پوست را هم بشویند و در استفاده‌ی مکرر به خشکی پوست و آسیب به لایه‌ی محافظ آن منجر شوند. این موضوع برای پوست خشک و حساس اهمیت بیشتری دارد. برای همین ترکیب صابون و تعداد دفعات شستشو مهم است.

گلیسیرین چه نقشی دارد؟

گلیسیرین همان فرآورده‌ی جانبی صابونی شدن است. این ماده در خود پوست هم وجود دارد و به آبرسانی لایه‌ی بیرونی پوست کمک می‌کند. صابون گلیسیرینه صابونی با پایه‌ی گلیسیرینی است؛ معمولاً شفاف یا نیمه‌شفاف است و خاصیت نرم‌کنندگی دارد.

آب سخت و صابون

آب سخت نمک‌های کلسیم و منیزیم دارد. این یون‌ها با صابون واکنش می‌دهند و ماده‌ی نامحلولی به نام رسوب صابون می‌سازند. به همین دلیل صابون در آب سخت کف کمتری می‌دهد.

انواع صابون

• صابون جامد: سخت، معمولاً بر پایه‌ی سود.
• صابون مایع یا نرم: نرم‌تر، معمولاً بر پایه‌ی پتاس.
• صابون گلیسیرینه: پایه‌ی گلیسیرینی؛ شفاف یا نیمه‌شفاف و نرم‌کننده.

صابون‌های آرفیس چطور ساخته می‌شوند؟

صابون‌های آرفیس دست‌ساز و گلیسیرینه هستند. پایه‌ی گلیسیرینه را ذوب می‌کنیم، مواد مخصوص هر محصول را اضافه می‌کنیم و در قالب می‌ریزیم. ذوب و قالب‌گیری یکی از روش‌های شناخته‌شده‌ی صابون‌سازی است. هر صابون با توجه به نیاز یک گروه از پوست‌ها طراحی شده است:

• صابون پیله ابریشم: مناسب پوست خشک و نرمال.
• صابون حلزون پوست خشک: مناسب پوست خشک.
• صابون حلزون پوست چرب: مناسب پوست چرب.
• صابون زغال فعال: مناسب همه‌ی انواع پوست.
• صابون گل انار و عسل: مناسب پوست چرب و مختلط.
• صابون لوفا: مناسب همه‌ی انواع پوست.
• صابون خاک رس: مناسب پوست چرب و مختلط.

  چه کسانی باید احتیاط کنند؟

  اگر پوستتان حساس است یا با محصولات جدید زود واکنش نشان می‌دهد، پیش از استفاده تست حساسیت کنید: کمی کف صابون را روی ناحیه‌ی کوچکی از داخل ساعد بمالید، طبق معمول بشویید و ۲۴ تا ۴۸ ساعت زیر نظر بگیرید. در صورت قرمزی، خارش یا سوزش، استفاده نکنید. اگر سابقه‌ی واکنش‌های پوستی شدید دارید، پوستتان زخم یا التهاب فعال دارد، یا واکنش ادامه پیدا کرد، با پزشک پوست مشورت کنید.

  سوالات متداول

  صابون میکروب را از بین می‌برد؟

  طبق توضیح CDC (مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا) درباره‌ی شستن دست‌ها، آب و صابون میکروب‌ها را از دست جدا می‌کنند، در حالی که ضدعفونی‌کننده‌های الکلی آن‌ها را می‌کشند. برای همین مهم‌ترین عامل، شستن کامل و آبکشی است.

  چرا صابون در آب سخت کف کمتری می‌دهد؟

  چون کلسیم و منیزیم آب با صابون واکنش می‌دهند و رسوب می‌سازند.

  کف بیشتر یعنی تمیزتر؟

  لزوماً نه. کف زیاد همیشه نشانه‌ی تمیزی بیشتر نیست.

  صابون را برای صورت هم می‌شود استفاده کرد؟

  بستگی به ترکیب و نوع پوست دارد. اگر پوستتان حساس است، اول تست حساسیت کنید.

  نتیجه

  صابون با یک ویژگی ساده تمیز می‌کند: یک سرش آب را می‌گیرد و سر دیگرش چربی را. تفاوت صابون‌ها بیشتر در ترکیب آن‌هاست. اگر می‌خواهید صابون‌های دست‌ساز آرفیس را ببینید، صابون‌های دست‌ساز آرفیس را باز کنید.

  این مقاله جنبه‌ی آموزشی دارد و جایگزین مشاوره‌ی پزشکی نیست.

• منابع

• مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC). Hand Hygiene Frequently Asked Questions. cdc.gov/clean-hands/faq
• Wikipedia. Soap. en.wikipedia.org/wiki/Soap
• ویکی‌پدیا فارسی. صابون
•